Ҳифзи нерӯи барқ — масъулияти ҳар як шаҳрванд

Истиқлолияти давлатӣ барои Тоҷикистон на танҳо оғози марҳилаи нави сиёсиву иқтисодӣ, балки заминаи эҳёи худшиносии миллӣ ва истифодаи оқилонаи захираҳои табиист. Дар тӯли 35 соли Истиқлолият Ҷумҳурии Тоҷикистон тавонист иқтидори бузурги энергетикии худро тадриҷан рушд дода, онро ба яке аз самтҳои стратегии рушди кишвар табдил диҳад. Маҳз дар ҳамин давра масъалаи таъмини амнияти энергетикӣ, истифодаи самараноки захираҳои обӣ ва расидан ба истиқлолияти энергетикӣ ба ҳадафи муҳимми давлатӣ табдил ёфт.

Тоҷикистон, ки аз ҷиҳати захираҳои гидроэнергетикӣ яке аз кишварҳои ғанӣ дар ҷаҳон ба ҳисоб меравад, дар солҳои истиқлолият ба татбиқи лоиҳаҳои бузурги энергетикӣ оғоз бахшид. Сохтмон ва таҷдиди нерӯгоҳҳои барқӣ, аз ҷумла Неругоҳи барқи обии Роғун, ба баланд бардоштани иқтидори истеҳсоли нерӯи барқ ва таҳкими заминаи иқтисодии кишвар мусоидат намуд. Ин раванд на танҳо талаботи дохилиро таъмин мекунад, балки имкониятҳои содироти нерӯи барқ ба кишварҳои минтақа низ васеъ мегардонад.

Имрӯз, дар остонаи таҷлили 35-солагии Истиқлолияти миллӣ, рушди соҳаи энергетика ҳамчун яке аз дастовардҳои муҳимми давлатдории навини тоҷикон арзёбӣ мегардад. Иқтидори энергетикии кишвар на танҳо омили пешрафти саноат ва беҳбудии иҷтимоист, балки воситаи муҳими таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, баррасии роҳҳои истифодаи самараноки ин иқтидор ва густариши ҳамкориҳои минтақавӣ дар соҳаи энергетика, аҳамияти хосса касб мекунад.

Истифодаи оқилона ва сарфакоронаи нерӯи барқ яке аз масъалаҳои муҳими замони муосир ба шумор меравад. Бо афзоиши аҳолӣ, рушди технология ва баланд шудани сатҳи зиндагӣ, талабот ба барқ рӯз аз рӯз бештар мешавад. Аз ин рӯ, масъалаи истифодаи самараноки барқ на танҳо ба иқтисоди оила, балки ба иқтисоди миллӣ ва ҳифзи муҳити зист низ таъсири ҷиддӣ мерасонад.

Барқ манбаи асосии энергия барои зиндагии ҳаррӯзаи инсон аст. Мо онро барои рӯшноӣ, гармкунӣ, пухтупаз, истифодаи таҷҳизоти хонагӣ ва дигар эҳтиёҷот истифода мебарем. Аммо истеҳсоли барқ захираҳои табииро талаб мекунад. Агар мо барқро беҳуда сарф кунем, ин боиси зиёд шудани хароҷоти оилавӣ, кам шудани захираҳои табиӣ ва афзоиши таъсири манфӣ ба муҳити зист мегардад. Аз ин рӯ, сарфаи барқ на танҳо як одати хуб, балки  масъулияти шаҳрвандӣ низ мебошад.

Баланд бардоштани сатҳи маърифати энергетикӣ дар байни аҳолӣ аҳамияти калон дорад. Агар ҳар як шаҳрванд дарк кунад, ки сарфаи барқ чӣ фоида дорад, ҷомеа метавонад ба натиҷаҳои назаррас ноил гардад. Омӯзиши кӯдакон аз синни хурдсолӣ низ дар ин раванд муҳим аст. Самаранок истифода бурдани барқ вазифаи ҳар як шахс аст. Ин амал на танҳо ба кам кардани хароҷоти оилавӣ мусоидат мекунад, балки ба ҳифзи муҳити зист ва рушди устувори ҷомеа низ замина мегузорад. Агар ҳар як хонадон одатҳои оддии сарфакориро риоя намояд, метавонем ба истифодаи оқилонаи захираҳои энергетикӣ ноил гардем.

Истифодаи ғайриқонунии нерӯи барқ (яъне дуздӣ, пайвасти худсарона ба шабака, ё таҳрифи ҳисобкунак) яке аз қонуншиканиҳои ҷиддӣ ба ҳисоб меравад. Ин амал на танҳо ба ширкатҳои таъминоти барқ, балки ба тамоми иқтисодиёт ва аҳолӣ зарар мерасонад. Аз ин рӯ, қонунгузорӣ барои пешгирӣ ва ҷазо додани чунин ҳолатҳо чораҳои мушаххасро пешбинӣ кардааст.

Истифодаи ғайриқонунии барқ чунин ҳолатҳоро дар бар мегирад:

— Пайвасти худсарона ба шабакаи барқ бе иҷозат;

— Истифодаи барқ бе ҳисобкунак;

— Коҳиш додани нишондиҳандаи ҳисобкунак (масалан, тавассути дасткорӣ);

— Шикастани мӯҳрҳои назоратии ҳисобкунак;

— Истифодаи барқ бо мақсадҳои дигар, ғайр аз он чизе, ки дар шартнома нишон дода шудааст.

Истифодаи ғайриқонунии барқ қонуншиканӣ ва беэҳтиромӣ ба манфиатҳои ҷомеа мебошад. Ҷавобгарӣ барои чунин амалҳо дар ҳама сатҳ — маъмурӣ, молиявӣ ва ҷиноятӣ пешбинӣ шудааст. Барои таъмини адолат, амният ва рушди устувори ҷомеа, ҳар як шаҳрванд бояд қоидаҳои истифодаи барқро риоя намояд.

Истифодаи ғайриқонунии нерӯи барқ яке аз мушкилоти ҷиддии соҳаи энергетика мебошад. Пайвастшавии худсарона ба шабакаҳои барқ, дахолат ба ҳисобкунакҳо ва истифодаи нерӯи барқ бе ҳисоб боиси зарари иқтисодӣ, садамаҳои техникӣ ва беадолатӣ дар ҷомеа мегардад. Барои пешгирии ин гуна қонуншиканиҳо тадбирҳои мушаххас ва ҳамкории давлату ҷомеа зарур аст.

Истифодаи ғайриқонунии барқ ба иқтисодиёт ва ҷомеа таъсири манфии ҷиддӣ мерасонад. Аввалан, он ба талафоти молиявии ширкатҳои энергетикӣ оварда мерасонад, ки дар ниҳоят ба буҷети давлатӣ ва имкониятҳои рушди соҳа таъсир мерасонад.

Чунин амалҳо боиси зиёд шудани сарборӣ ба шабакаҳои барқӣ гардида, сифати таъминотро паст мекунанд. Дар натиҷа, қатъшавии барқ, пастшавии шиддат ва вайроншавии таҷҳизот ба миён меояд.

Пайвастҳои ғайриқонунӣ аксаран ба талаботи техникӣ ҷавобгӯ нестанд ва хатари сӯхтору садамаҳоро ба бор меоранд, ки метавонанд ҷони инсонҳоро низ зери хатар гузоранд

Яке аз роҳҳои муҳими пешгирии истифодаи ғайриқонунии барқ баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ мебошад. Бисёре аз шаҳрвандон паёмадҳои ҳуқуқӣ ва иқтисодии чунин амалҳоро пурра дарк намекунанд. Агар тавассути воситаҳои ахбори омма, вохӯриҳо ва корҳои фаҳмондадиҳӣ ба мардум маълумот дода шавад, ки истифодаи ғайриқонунии барқ ба иқтисоди оила ва давлат зарар мерасонад, сатҳи қонуншиканӣ коҳиш меёбад.

Назорати доимии шабакаҳои барқ ва фаъолияти истифодабарандагон аҳамияти калон дорад. Муассисаҳои таъминоти барқ бояд санҷишҳои мунтазам гузаронанд, ҳолати ҳисобкунакҳоро назорат намоянд ва пайвастҳои ғайриқонуниро ошкор созанд. Назорати қатъӣ эҳтимоли қонуншиканиро кам мекунад.

Татбиқи қатъии ҷавобгарии маъмурӣ ва ҷиноятӣ низ воситаи муҳим мебошад. Вақте шаҳрвандон донанд, ки барои истифодаи ғайриқонунии барқ ҷарима ва дигар ҷазоҳо пешбинӣ шудааст, эҳтимоли даст задан ба чунин амалҳо коҳиш меёбад. Ҷазо бояд одилона ва ногузир бошад.
Дар пешгирии қонуншиканиҳо худи аҳолӣ низ бояд саҳм гузорад. Агар шаҳрвандон дар бораи ҳолатҳои истифодаи ғайриқонунии барқ ба мақомоти дахлдор хабар диҳанд, назорати ҷамъиятӣ пурзӯр мешавад. Ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ дар ин самт хеле муҳим аст.

Истифодаи ғайриқонунии барқ мушкилест, ки ҳалли он ҳамкории зичи давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрвандро тақозо мекунад. Риояи қонун, истифодаи сарфакоронаи нерӯи барқ ва эҳтиром ба манфиатҳои умумӣ заминаи асосии рушди устувор ва таъмини адолати иҷтимоӣ мебошад.

Пешгирии истифодаи ғайриқонунии барқ танҳо бо ҷарима ё назорат имконпазир нест. Барои ҳалли ин масъала баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ, насби технологияҳои муосир, пурзӯр намудани назорат ва беҳтар намудани хизматрасонӣ зарур аст. Танҳо бо ҳамкории давлат, муассисаҳои энергетикӣ ва ҷомеа метавон пеши роҳи истифодаи ғайриқонунии барқро гирифт.

Дар ниҳоят, бояд дар хотир дошт, ки нерӯи барқ сарвати миллӣ аст ва ҳифзи он вазифаи ҳар яки мост.

Судяи суди шаҳри Душанбе                                   Нурзода С.